Connect with us

Afya

Shinikizo la Damu la Juu, Homa ya Dunia!

Published

on

Si rahisi kwa binadamu yeyote kukubali ushauri wa daktari pale anapogundulika amepatwa na ugonjwa wa shinikizo la damu.

Na, mazoea yanaonyesha kuwa inakuwa ngumu zaidi pale daktari anapo mshauri mgonjwa husika kutumia dawa maisha yake yote, ili kudhibiti madhara yatakanayo na kupanda kwa shinikizo la damu.

Madaktari hutaja baadhi ya madhara yatokanayo na kutotibiwa au kutodhibitiwa kwa ugonjwa wa shinikizo la damu.

Madhara hayo ni kama vile kiharusi, moyo kushindwa kufanya kazi, matatizo katika mshipa mkubwa wa damu ambapo ukuta wa ndani huchanika na damu kukusanyika katika ukuta wa mshipa huo, magonjwa ya mishipa ya damu, kushindwa kuona na pia huathiri ubongo.

Lakini hii ndiyo hali halisi hapa Tanzania na kwingineko duniani ambako kupanda kwa shinikizo la damu hudhuru mamilioni ya watu. Huku takwimu kutoka Shirika la Afya Duniani (WHO) zikionyesha kwamba mmoja kati ya watatu duniani ameathiriwa na ugonjwa huu.

Shinikizo la damu ni msukumo wa damu kwenye kuta za mishipa. Shinikizo la damu ni muhimu kwa ajili ya kusukuma damu katika sehemu zote za mwili, lakini shinikizo la damu la juu huweza kuleta matatizo na madhara makubwa kiafya.

Shinikizo la damu la juu (Hypertension) au presha ya damu ya juu (High Blood Pressure), pia huitwa shinikizo la mishipa (Arterial Hypertension) ni hali ya ugonjwa sugu ambapo nguvu ya msukumo wa damu katika mishipa inaongezeka.

Ongezeko hilo husababisha moyo kufanya kazi kupita kiasi ili uzungushe damu katika mishipa ya damu.

Shinikizo la damu linaweza kupimwa na kifaa maalumu kinachojulikana kitaalamu Sphygmomanometer/Sphygmometer/Blood Pressure Meter.

Kifaa hiki huonyesha muhtasari wa vipimo viwili. Kwa mfano kinaweza kurekodi kipimo cha 110/70. Nambari ya kwanza huonyesha kipimo cha shinikizo la damu wakati moyo unapopiga (Systole). Nambari ya pili huonyesha kipimo cha shinikizo la damu katikati ya mapigo ya moyo (Diastole).

Shinikizo la damu hupimwa kulingana na milimeta za zebaki (Millimeter Mercury/mmHg).

Kipimo cha kawaida cha shinikizo la damu ni 100-140 milimeta za zebaki (mmHg) kipimo cha juu (Systolic) na 60-90 milimeta za zebaki (mmHg) kipimo cha chini (Diastolic). Shinikizo la damu la juu hutokea kama kipimo kikiwa zaidi ya 140/90 milimeta za zebaki (mmHg) kwa muda mrefu.

Ugonjwa huu kwa kawaida huitwa muuaji wa kimya kimya (Silent Killer) kwa maana kuwa, mtu anaweza akawa na ugonjwa huo kwa miaka kadhaa lakini bila kujua, huku ugonjwa huo ukimletea madhara makubwa.

Shinikizo la damu kwa kawaida huongezeka katika kipindi cha miaka kadhaa na huweza kumpata karibu kila mtu, lakini huwapata zaidi wenye umri wa zaidi ya miaka 35.

Takwimu za Shirika la Afya Ulimwenguni (WHO) zinasema tayari watu bilioni moja duniani kote, wanaathiriwa na shinikizo la damu la juu likisababisha mshtuko wa moyo (Heart Attacks)  na kupooza/kiharusi (Strokes).

Watafiti wamekadilia watu kama milioni nane hufa kila mwaka kwa kupanda kwa shinikizo la damu.

AINA ZA SHINIKIZO LA DAMU LA JUU

Kuna aina mbili za shinikizo la damu la juu. Aina ya kwanza ni shinikizo la damu la juu la asili (Primary/Essential Hypertension) na aina ya pili ni shinikizo la damu la juu linalosababishwa na magonjwa mengine (Secondary Hypertension).

Inakadiriwa asilimia 90-95 ya watu wenye shinikizo la damu la juu wanaathiriwa na shinikizo la damu la juu la asili, yaani wana ugonjwa huu bila kuwa na chanzo cha kisayansi kinachofahamika.

Shinikizo la damu la juu linalosababishwa na magonjwa mengine kama ya figo, mishipa, moyo, mfumo wa homoni huathiri asilimia 5-10 iliyobaki ya watu wenye shinikizo la damu la juu.

Sababu nyingi huathiri ugonjwa wa shinikizo la damu kama wingi wa maji mwilini, wingi wa chumvi mwilini, homoni, kiwango cha mishughuliko, hali ya joto au hali ya baridi, hali ya hisia, hali ya figo, mfumo wa neva, na mishipa ya damu.

MGAWANYIKO WA SHINIKIZO LA DAMU KULINGANA NA RIKA/HALI

=> Watoto waliozaliwa karibuni (Neonates) & watoto wachanga (Infants).

Sio kawaida kwa watoto waliozaliwa karibuni kuwa na shinikizo la damu la juu na ni asilimia 0.2-3 tu ya watoto wachanga ambao wanapata. Shinikizo la damu halipimwi mara kwa mara kama watoto ni wadogo na wana afya mzuri.

Kuna masuala tofauti ya kuangalia, kama vile kipindi cha ujauzito, umri baada ya utungaji momba, na uzito wakati wa kuzaliwa kabla ya kuamua kama kipimo cha shinikizo la damu ni cha kawaida kwa mtoto mchanga.

=> Watoto (Children)

Ni kawaida kwa watoto na vijana kupata shinikizo la damu la juu (Asilimia 2-9 hutegemea na umri, jinsia na asili) na huambatana na afya mgogoro/dhaifu.

Hivi sasa kuna pendekezo la kuwapima shinikizo la damu watoto wenye zaidi ya miaka mitatu na kuangalia kama wana shinikizo la damu la juu kila wanapoenda kupima afya zao.

Shinikizo la damu la juu kwa watoto huthibitishwa ikiwa wastani wa kipimo cha juu (Systolic Pressure) au kipimo cha chini (Diastolic Pressure) vilivyopimwa nyakati tatu tofauti ni asilimia 95 au zaidi kulingana na jinsia, umri na kimo cha mtoto.

=> Vijana (Adolescents)

Kwa vijana, inapendekezwa kwamba shinikizo la damu la juu la na dalili za shinikizo la damu la juu zichunguzwe na kuainisha kwa kutumia vigezo vya watu wazima.

=> Watu wazima (Adults)

Kwa watu wenye umri wa miaka 18 au zaidi, shinikizo la damu la juu linaweza kuwa kama kipimo hicho ni zaidi kuliko kipimo cha kawaida kinachokubalika ambacho ni 139/89 milimeta za zebaki (mmHg).

=> Kipindi cha ujauzito (Pregnancy)

Shinikizo la damu la juu hutokea takribani asilimia 8-10 ya ujauzito. Tunasema mwanamke ana shinikizo la damu la juu ikiwa shinikizo la damu yake ni zaidi ya 140/90 milimeta za zebaki (mmHg) lililopimwa kwa nyakati tofauti zinazotofautiana masaa 6.

Wanawake karibu wote wenye shinikizo la damu la juu wakiwa na mimba walishakwisha umwa na shinikizo la damu la juu la kawaida.

Hali hiyo ikitokea katika ujaizito ni dalili ya kwanza ya kifafa cha mimba kabla hakijashikika kabisa.

Maradhi hayo hutokea katika kipindi cha miezi mitatu ya pili ya ujauzito (Second Trimester) na majuma machache baada ya kujifungua.

Uaguzi wa maradhi hayo ni pamoja na shinikizo la damu kuongezeka na dalili za protini ndani ya mkojo.

Maradhi hayo hutokea takribani asilimia 5 ya ujauzito yakisababisha takribani asilimia 16 ya vifo vya wenye ujauzito.

SABABU ZA KUPANDA SHINIKIZO LA DAMU

Shinikizo la damu hupanda wakati damu nyingi inapopita mshipani au wakati mshipa unapokuwa mwembamba.

Mtu anaweza kupata ugonjwa huu kwa mambo yasiweza kuepukika na mambo yanayoweza kuepukika.

Mambo yasiyoweza kuepukika mfano kurithi tatizo la kupanda kwa shinikizo la damu kupitia kuzaliwa pamoja kwenye familia yenye watu wenye shinikizo la damu la juu.

Pia inasemekana kwamba uwezekano wa kupata tatizo hilo huongezeka mtu anapozidi kuzeeka na kwamba wanaume wenye asili ya afrika wanakabili uwezekano mkubwa zaidi wa kupata ugonjwa huo.

Mambo unayoweza kuepuka ni pamoja na matumizi ya chumvi (Sodium). Hii inahusu hasa wagonjwa wa kisukari, watu ambao shinikizo la damu hupanda sana, wazee na watu fulani weusi.

Mafuta mengi katika damu yanaweza kufanyiza utando wa kolesteroli (Cholesterol) kwenye kuta za ndani za mishipa. Hivyo, mishipa huwa myembamba na shinikizo la damu huongezeka.

Watu ambao ni wazito kupita kiasi kwa asilimia 30 wanaweza kupata tatizo la kupanda kwa shinikizo la damu.

Uvutaji wa sigara unaweza kusababisha utando mgumu wa mafuta kwenye kuta za mishipa, ugonjwa wa kisukari, mshtuko wa moyo na kiharusi.

Ijapokuwa uthibitisho unapingana, kafeini inayopatikana katika kahawa, chai na vinywaji vya kola yaweza kusababisha tatizo la kupanda kwa shinikizo la damu.

Kunywa kileo mara nyingi na kupita kiasi na kutofanya mazoezi kwaweza kuongeza shinikizo la damu.

DALILI NA ISHARA (SYMPTOMS & SIGNS) ZA KUPANDA SHINIKIZO LA DAMU

Mara nyingi watu wenye shinikizo la damu la juu hawana dalili za moja kwa moja na huwa inagundulika baada ya kufanya uchunguzi kwa kawaida au wakati maangalizi ya afya yanafanywa kwa sababu nyingine.

Watu wengine wenye shinikizo la damu la juu huwa wanapata maumivu ya kichwa (Haswa nyuma ya kichwa mara nyingi nyakati za asubuhi), pamoja na kuchanganyikiwa, kizunguzungu, kelele sikioni (Mvumo au Mazomeo masikioni), kutoweza kuona vizuri au matukio ya kuzirai.

KUJUA KAMA SHINIKIZO LA DAMU LIMEPANDA

Pale mtu anapokuwa na dalili za kupanda kwa shinikizo la damu, hupaswa kufika kwa wataalamu wa afya kwa ajili ya kufanyiwa uchunguzi ili kubaini kama shinikizo la damu limepanda.

Vipimo vya shinikizo la damu vinapatikana katika vituo vya afya na wajuzi mbalimbali wa afya wanaweza kuvitumia.

Kipimo kimoja cha shinikizo la damu hakimaanishi kupatikana au kuugua ugonjwa huo, inanidi kupimwa zaidi ya mara mbili kwa nyakati tofauti.

Kama shinikizo lako la damu liko juu, ni muhimu kufanyiwa uchunguzi zaidi wa matatizo mengine ya kiafya.

Vipimo vingine ni pamoja na kuchunguza damu ili kufahamu wingi wa kolesteroli (Cholesterol) mwilini, kupimwa BUN na electrolytes, kuchunguza mkojo (Urinalysis), ECG, Echocardiography na pia ultrasound ya figo.

JINSI YA KUISHI NA SHINIKIZO LA DAMU LA JUU

Mabadiriko ya maisha hupendekezwa ili kushusha shinikizo la damu lililopanda kabla ya kuanza matumizi ya dawa za tiba (Antihypertensives).

=> Kudumisha uzito wa mwili wa kawaida. Kwa mfano Mwili Molekuli Index (BMI) ya 20-25 kg/m°2

=> Kupunguza kiasi cha chumvi (Sodium) unachotumia.
Kupunguza ulaji wa sodium kwa < 100 mmol/siku (<6g ya kloridi sodium au < 2.4 g ya sodium kwa siku).

=> Kufanya mazoezi kwa ukawaida.
Kushiriki katika shughuri za mara kwa mara za kimwili kama vile kutembea upesi kwa dakika 30 au zaidi.

=> Usinywe sana kileo.
Watafiti fulani wanasema kwamba wanaume walio na ugonjwa wa kupanda kwa shinikizo la damu hawapaswi kunywa zaidi ya mililita 30 za kileo kila siku, wanawake na vilevile watu ambao si wazito sana hawapaswi kunywa zaidi ya mililita 15 za kileo.

Kileo cha mililita 30 kinalinganishwa na mililita 60 za vinywaji aina ya Spirits kama wiski & vodka, kadhalika mililita 240 za divai (Wine) au mililita 720 za pombe (Beer).

=> Kutumia lishe yenye matunda na mboga.
Kwa mfano angalau visehemu vitano kwa siku.

=> Kula vyakula vingi vyenye potasiamu, magnesi na kalisi.
Uchunguzi mbalimbali unaonyesha kwamba kula vyakula vingi vyenye potasiamu na kalisi kwaweza kupunguza shinikizo la damu.

=> Dhibiti mfadhaiko.

=> Acha kuvuta sigara.

=> Dhibiti kiwango cha kolesteroli (Choresterol).

=> Dhibiti ugonjwa wa kisukari.

=> Usitumie dawa zinazoweza kuongeza shinikizo la damu.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Afya

Watumishi wa afya 200 kupatiwa mafunzo ya utoaji dawa ya usingizi kuokoa maisha wajawazito

Published

on

Kufuatia upungufu wa wataalamu wa dawa za usingizi (anaesthesia), serikali itatoa mafunzo ya dawa za usingizi kwa watumishi wa afya 200 katika vituo vya afya vya upasuaji wa dharura kwa akina mama wajawazito.

Hatua hiyo inakuja ikiwa imepita miezi 6 baada ya Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi Muhimbili (MUHAS) kutangaza kuanza kutoa shahada ya dawa ya usingizi (Bsc. Anaesthesia Nursing).

Katika taarifa iliyotolewa na Kitengo cha Mawasiliano serikalini cha Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto, inaeleza kuwa mafunzo hayo yatatolewa sambamba na uboreshaji wa huduma ya upasuaji wa dharura kwa wajawazito ili kuokoa maisha ya wanawake na watoto ambao hufariki kwa kosa huduma muhimu za uzazi kwenye vituo vya afya.

“Mkakati wa kuhakikisha huduma za afya kwa akina mama wajawazito zinakuwa salama na uhakika kwa kuandaa rasilimali watu, miundombinu ya majengo na vifaa vitakavyowezesha huduma hizi ikiwemo upasuaji wa dharura kwa akina mama wajawazito wakati wa kujifungua,” imeeleza taarifa hiyo.

Kwa mujibu wa takwimu za Wizara ya Afya, vifo 556 vitokanavyo na uzazi kwa kila viumbe hai 100,000 huripotiwa kila mwaka katika maeneo mbalimbali nchini. Maana yake ni kwamba watoto na wajawazito hufariki hasa wakati wa mama akijifungua.

Aidha, serikali itaboresha vituo vya afya 288 vya serikali vilivyopo nchini ili kuviwezesha kutoa huduma ya dharura ya upasuaji kwa wajawazito ambapo waaguzi katika vituo hivyo watapatiwa mafunzo ya dawa za usingizi ili kuokoa maisha ya akina mama na watoto wachanga.

Utekelezaji wa mafunzo hayo ni matokeo ya ushirikiano wa Wizara ya Afya na Mfuko wa Pamoja wa Afya ambapo zaidi ya sh1,079 bilioni zimepatikana kufakisha mafunzo hayo ya dawa ya usingizi kwa wauguzi na matabibu waliopo kwenye vtuo vya afya nchini.

“Fedha hizo zitasomesha watumishi wapatao 200, kati ya watumishi hao 100 watapata mafunzo yao katika Hospitali ya Taifa Muhimbili na MOI, watumishi 50 watafanya mafunzo katika hospitali ya KCMC, na 50 watafanya mafunzo hayo kwenye hospitali ya Bugando,” imefafanua taarifa ya wizara.

Lengo la serikali ni kuhakikisha ifikapo 2019 na kabla ya 2020 vituo vyote vya afya vinavyomilikiwa na serikali vinakuwa na watumishi maalum wa kutoa huduma ya dawa ya usingizi kwaajili ya wapasuaji wasiopungua wawili kwa kila kituo.

Mafunzo hayo ya mwaka mmoja ni mpito wakati serikali ikiendelea kukamilisha taratibu za kurasimisha utoaji wa shahada ya kwanza ya kutoa dawa ya usingizi katika Chuo cha MUHAS katka mwaka huu wa 2018/2019.

Hali halisi ya huduma ya dawa za usingizi nchini
Takwimu za wizara ya Afya zinaonyesha kuwa kuna upungufu mkubwa wa madaktari wenye utaalamu wa kutoa dawa ya usingizi hasa wakati wa huduma ya upasuaji ambapo kwa sasa waliopo ni asilimia 1.2 tu ya mahitaji yote.

Ili kuweza kukidhi mahitaji yote ya huduma hiyo wanahitajika madaktari 2000, lakini waliopo sasa ni madaktari 30 pekee.

Kufuatia changamoto hiyo Januari 31, mwaka huu wadau mbalimbali wa afya na elimu walikutana na kujadili namna ya kuondoa changamoto hiyo na kupendekeza mtaala utakaotumika kufundishia kozi ya Aesthesia kabla ya kuupeleka kwa Tume ya Vyuo Vikuu Nchini (TCU).

” Ni kweli kumekuwepo kwa changamoto hiyo ya watalaamu wa dawa hizo lakini sasa mpango huu ukikamilika maana yake tutaongeza idadi ya madaktari kamili maana hawa waliopo wengi ni wale ambao wamesoma kozi kwa mwaka mmoja au miwili.

” Mafunzo yakianza kutolewa hapa chuoni Muhimbili wataweza kuchukua wanafunzi 200, Bugando 50 na KCMC 50 jambo ambalo litaongeza idadi kubwa ya watalaamu ili kuweza kufikia lengo letu la kuwa na wataalamu 2000 nchi nzima,” alinukuliwa Katibu Mkuu wa Wizara ya Afya, Jinsia, Wazee na Watoto, Dk Mpoki Ulisubisya.

Continue Reading

Afya

Vyakula hivi vitakulinda dhidi ya athari za kiafya za uchafuzi wa hewa

Published

on

Tunaishi katika ulimwengu unaokabiliwa na athari kubwa za mabadiliko ya hali ya hewa. Moja ya athari hizo ni kuongezeka kwa joto na kupungua kwa mvua katika maeneo mbalimbali. Athari hizi zinagusa moja kwa moja afya ya binadamu.

Ripoti ya mabadiliko ya hali ya hewa ya mwaka 2017 imeonesha kuwa kuongezeka kwa joto kunaathiri afya ya binadamu kwa kiasi kikubwa. Ripoti hiyo inatoka kundi la vyuo mbalimbali na mashirika tofauti ya Umoja wa Mataifa inasema watu wengi wanaathirika na joto pamoja na mlo hafifu sambamba na kusambaa kwa magonjwa.

Moja ya kisababishi cha mabadiliko ya hali ya hewa ni uchafuzi wa anga. Uchafuzi wa anga ni kuchanganyika kwa hewa asili katika anga na vitu kama vile moshi, majivu, gesi za kemikali katika hali na kiwango ambacho huathiri sifa ya hewa na kusababisha madhara kwa binadamu na viumbe vingine.

Baadhi ya vitu na vitendo huathiri vibaya anga letu. Baadhi ya vitu hivyo ni kama gesi na moshi unaotoka kwenye viwanda, moshi kutoka kwenye magari, marashi, dawa ya kuuwa wadudu shambani na kadhalika.

Lakini umewahi kujiuliza kuwa aina ya chakula unachokula kinaweza kukusaidia kukabiliana na athari za kiafya zinazotokana na uchafuzi wa hewa?

Wanasayansi katika utafiti wao uliotolewa hivi karibuni, wanaeleza ulaji wa chakula cha Mediterania ( Mediterranean diet) chenye matunda mengi, mbogamboga, nafaka isiyokobolewa, samaki, maharage jamii ya soya, mafuta ya mizeituni na mayai yanaweza kuwalinda watu dhidi ya athari za afya zinazotokana na uchafuzi wa hewa.

Wanasayansi hao kutoka Shule kuu ya Udaktari ya NYU ya Marekani, walichambua data za watu takribani 550,000 wenye wastani wa umri wa miaka 62 kwa miaka zaidi ya 17 ambapo waliwapanga watu hao kwenye makundi kulingana na ulaji wao unaoendana na chakula cha Mediterania na kulinganisha na muda waliokaa kwenye hewa iliyochafuliwa.

Walibaini kuwa watu ambao walizingatia kula vyakula vilivyotajwa hapo juu walikuwa na uwezekano mkubwa wa kuepuka magonjwa na vifo vinavyotokana na uchafuzi wa hali ya hewa. Magonjwa hayo ni yale ya mfumo wa upumuaji, moyo na kansa.

                                   Vyakula  jamii ya Mediterania

Vyakula hivyo jamii ya Mediterania vina uwezo mkubwa wa kukabiliana na vimelea vya maambukizi ya magonjwa kwa mtu ambaye atazingatia kwa usahihi kutumia katika maisha yake.

Uchafuzi wa hewa unasababisha athari mbaya za kiafya kupitia hewa ukaa na mlo wa Mediterania una virutubisho muhimu kupambana na vimelea vya magonjwa,” anasema Mwandishi Mtafiti wa utafiti huo, Chris Lim wa Chuo cha NYU.

Lim anasema vyakula vya aina nyingine vinaweza kusaidia kukabiliana na athari hiyo. “Nilipoangalia kila mchanganyiko wa chakula cha Mediterania, kina matunda, mbogamboga na mafuta yanayoweza kupambana na athari za hewa chafu,” anasema.

Utafiti kuhusu ulaji kama unaweza kuzuia athari za kiafya za uchafuzi wa hewa bado haujahakikiwa na kukubalika kisayansi. Lakini utafiti huo sio wa kwanza kutafuta uhusiano wa mlo na athari za kiafya za uchafuzi wa hali ya hewa.

Wakala wa Uhifadhi wa Mazingira wa Marekani (U.S. Environmental Protection Agency (EPA)) unatafiti kama mlo unaweza kumlinda mtu dhidi ya athari za uchafuzi wa mazingira. Pia wanatafiti ili kujiridhisha kama virutubisho hivyo vinaweza kutumika badala ya dawa za kitabibu na kwa kiasi gani mtu anatakiwa apate virutubisho hivyo kumhakikishia usalama dhidi ya uchafuzi huo.

Hata hivyo, bado watu wanashauriwa kutumia zaidi matunda na mbogamboga kwenye milo yao ya kila siku ili kupata faida mbalimbali za kiafya.

Continue Reading

Afya

Ulaji mbaya wa chakula watajwa kusababisha kansa ya matiti kwa wanawake

Published

on

Thamani ya maisha haiko kwenye muonekano wa mtu na vitu vinavyomzunguka bali kwenye chakula anachokula kila siku ili kuwa na afya njema. Lakini umewahi kujiuliza, chakula kinawezaje kupunguza uwezekano wa kufa kutokana na magonjwa ikiwemo kansa?

Utafiti mpya uliofanyika huko Marekani umebaini kuwa kwa sehemu mlo kamili unaweza kupunguza hatari ya kufa kwa kansa.

Mtafiti Dk. Rowan Chlebowski wa Kituo cha Taifa cha Uuguzi cha City of Hope na wenzake walichambua takwimu za wanawake 48,000 waliosajiliwa katika mpango wa Afya ya Mwanamke unaoratibiwa katika vituo 40 nchini Marekani.

Awali wanawake wote walipata vipimo na hakuna aliyegundulika kuwa na kansa ya matiti lakini 20,000 kati yao walishauriwa kubadilisha mlo na kupunguza ulaji wa mafuta kwa asilimia 20 katika milo yao ya kila siku.

Pia waliambiwa wale zaidi matunda, mbogamboga na nafaka zisizokobolewa. Wanawake wengine hawakupewa maelekezo yoyote ya kuzingatia mlo kamili lakini walifundishwa kuhusu lishe nzuri na mlo wenye afya.

Baada ya miaka nane ya kuwafuatilia wanawake hao, watafiti hao waliangalia idadi ya kansa ambazo wanawake hao walitibiwa na zile ambazo zilisababisha vifo. Walibaini kuwa wanawake ambao walitumia kiasi kidogo cha mafuta walikuwa na hatari ndogo ya kufa kwa kansa ya matiti kwa asilimia 22, ukilinganisha na wanawake wengine.

Pia wanawake hao walipunguza kwa asilimia 24 hatari ya kufa kwa kansa zingine ikiwemo kwa 38%  magonjwa ya moyo ikilinganishwa na wanawake wa kundi ambalo walipata elimu ya mlo.

“Tunachokiona ni matokeo halisi,” anasema Dk. Chlebowski. Tafiti za awali ziliangalia madhara kabla ya uchunguzi wa kansa, lakini utafiti huu ulichambua kwa kiasi gani mlo unaweza kumuathiri mtu baada ya uchunguzi.

“Tulichobaini ni kuwa ushauri wa mlo baada ya uchunguzi wa kansa ya matiti ulikuwa muhimu kuliko kabla ya uchunguzi.”

                        Ulaji wa matunda na mboga unasaidia kupunguza hatari ya kupata kansa

Hata hivyo, utafiti huo ulibaini kuwa wanawake ambao wanazingatia kutumia kiasi kidogo cha mafuta katika maisha yao wana nafasi kubwa ya kuepuka kansa ya matiti.

Kutokana na idadi ya watu walioshirikishwa kwenye utafiti huo, Dkt. Chlebowski anasema wazo la kuhusisha mlo katika programu ya matibabu lilikuwa ni muhimu ili kupata matokeo chanya katika kukabiliana na kansa ya matiti kwa wanawake.

Watafiti hao wanaendelea na uchunguzi ili kufahamu kama ulaji wa chakula unaweza kuwa sehemu ya matibabu ya kansa ya matiti. “Inahamasisha kwasababu tunajaribu kuziba pengo kati ya mtindo wa maisha na mchakato wa kibaiolojia uliopo nyuma ya ugonjwa huo.”

 

Kansa ya matiti

Saratani ya matiti ni ugonjwa ambao huwapata wanawake na unatokana na athari za chembe ndogo ama seli kwenye matiti na matokeo yake ni kwamba hubadili mfumo wa kawaida wa kukua na kuongezeka.

Mabadiliko haya huanza polepole na yanaweza yakachukua muda mrefu hadi mtu kuweza kujua kama ana matatizo hayo. Ikiwa katika hatua hizo za mwanzo kwa kawaida huwa hakuna maumivu jambo hilo ni moja ya mambo ambayo huchangia baadhi ya wagonjwa kubaini tatizo hilo wakati tayari limekomaa.

Ni kutokana na sababu hizo, wanawake hutakiwa kuchunguza afya zao mara kwa mara kwasababu ugonjwa huweza kutibiwa kirahisi iwapo utabainika mapema.

Miongoni mwa dalili za saratani ya matiti ni uvimbe kwenye matiti ama makwapani. Titi kubadilika kiumbo, titi kutoa majimaji yaliyochanganyika na damu ama chuchu kuingia ndani.

Zipo aina mbalimbali za tiba na mojawapo ni upasuaji. Upasuaji huu kwa kawaida hufanywa katika hatua za mwanzo. Njia nyingine ni tiba ya mionzi au kupewa dawa. Jambo la kukumbukwa ni kwamba ugonjwa huu unaweza kusababisha kifo iwapo hautabainika mapema na kupatiwa tiba mwafaka.

Njia ambayo mtu aweza kujilinda asiathirike na saratani hii ya matiti ni kujichunguza mara kwa mara ili kubaini mapema na kupatiwa dawa.

Mwanamke anapaswa kuchunguzwa mara moja kwa mwaka ili kuona kama ameathirika na ugonjwa huo au la.

Continue Reading

Muhimu Kusoma

Copyright © 2020 FikraPevu.com