Connect with us

Afya

Ufisadi mkubwa katika Mfuko wa Taifa wa Bima ya Afya

Published

on

PILIKA zilikuwa nyingi wakati gari binafsi linapofunga breki mbele ya eneo la mapokezi katika Hospitali ya Rufaa ya Temeke jijini Dar es Salaam.

Mlango wa gari hili dogo unafunguliwa haraka ambapo watu kadhaa wanamshusha mgonjwa ambaye hajiwezi, Mahmoud Abdullah (45), na kumpandisha kwenye kitanda maalum ili kumwahisha kupata huduma za matibabu.

Kutokana na hali yake na kwa muda huu wa saa 10:20 jioni ambao watu ni wengi, Mahmoud analazimika kukimbizwa kwenye chumba cha daktari huku jamaa mwingine aliyekuja naye akishughulikia kujaza, kwa niaba yake, fomu maalum ya Bima ya Afya.

Kwa kuwa muuguzi anayeshughulikia wagonjwa ambao ni wanachama wa Mfuko wa Taifa wa Bima ya Afya (NHIF) ameziona pilika hizo, hajisumbui kuichunguza na kuithibitisha kadi ya uanachama wa mfuko huo kama ni ya mgonjwa husika ama la, hivyo anatoa fomu na kuijaza mambo kadhaa ya msingi na kumpatia jamaa wa mgonjwa, anayeonekana kuchanganyikiwa kutokana na kuuguliwa.

Kitambulisho kinabaki hapo, ambapo jamaa huyu wa mgonjwa anaanza kuipitisha fomu kuanzia kwa daktari ambaye baada ya uchunguzi wa haraka anajaza kwenye fomu vipimo kadhaa vinavyotakiwa kuchukuliwa huku akimpatia huduma ya kwanza.

Fomu hiyo inazunguka kila mahali ambako kunatakiwa, na kila mhusika anajaza huduma iliyotolewa pamoja na gharama zake.

Mahmoud anaonekana kuwa na tatizo la shinikizo la damu, typhoid na malaria kali, lakini kutokana na mazingira ya hospitali yalivyo, hasa msongamano mkubwa wa wagonjwa, daktari anashauri ndugu wakamchukulie dawa na kurudi naye nyumbani.

“Hali yake itakaa sawa, nadhani shinikizo la damu ndilo limemfanya azidiwe, lakini kwa mazingira yalivyo, nashauri mchukulieni dawa na akazitumie nyumbani, hali itatengemaa,” daktari huyo anashauri.

Licha ya kupatiwa huduma ya kwanza huku daktari akishauri apumzike, Mahmoud bado hawezi hata kuketi, hivyo anatolewa nje kwa kitanda maalum cha wagonjwa hadi kwenye gari iliyomleta.

Jamaa wa mgonjwa huyo anakusanya dawa zote zilizoandikwa – japokuwa nyingine hazipatikani hapo na itawalazimu ndugu na jamaa kununua kwenye duka la dawa – na kuirejesha fomu kwa mhudumu wa Bima ya Afya ili isainiwe, kugongwa muhuri pamoja na kurejeshewa kitambulisho huku akipewa pole nyingi kwa kuuguza.

Hata hivyo, katika hali halisi, inaonekana kwamba kitambulisho kilichotumika kumtibu Mahmoud kupitia Bima ya Afya siyo chake, wala siyo cha jamaa aliyekuwa akihangaika kupita kila kona, bali ni cha Abdallah Uledi, rafiki wa Mahmoud, ambaye ameamua kutumia kadi yake kwa hila ili mgonjwa huyo apate matibabu.

Kwa haraka tu, huduma zote alizopatiwa Mahmoud zinakaribia Shs. 25,000 ambazo zinahusisha vipimo, ushauri (kuonana na daktari) pamoja na dawa.

Kiwango hicho kinaweza kuonekana kidogo, lakini kwa mujibu wa uchunguzi wa FikraPevu, ujanja uliofanywa na jamaa zake Mahmoud umekuwa ukifanyika na wananchi wengi kwani kadi moja tu ya Bima ya Afya ya NHIF inaweza kutibu hata watu 10, achilia mbali wale watano walioandikishwa kama wanufaika.

Kwa mujibu wa uchunguzi huo, kadi hizo za NHIF ambazo ni karatasi tu zilizotengenezwa kama vitambulisho vya kawaida, na hakuna utaratibu makini unaotumika kukagua na kujiridhisha kwamba kadi hizo zinatumiwa na walengwa pekee.

“Tunajitahidi kufuatilia na kukagua kadi kila wagonjwa wanapoletwa, lakini kusema ukweli zoezi ni gumu kwa sababu wapo watu wanaofanana kwa sura na wanaweza kutumia kadi hizo kwa kadiri wanavyoweza,” anasema muuguzi katika Hospitali ya Mbagala Rangi Tatu jijini Dar es Salaam, ambayo ina hadhi ya Hospitali ya Wilaya.

Muuguzi huyo ambaye anagoma kutaja jina lake, anabainisha kwamba, gharama zinazolipwa na Mfuko wa NHIF kutokana na matumizi hayo ya matibabu ndicho kitu cha uhakika, lakini kwamba imetumiwa na walengwa ama la ni jambo ambalo linaleta changamoto kubwa.

Uchunguzi wa FikraPevu umebaini kwamba, utaratibu wa kianalogia unaotumiwa na NHIF pamoja na Mfuko wa Afya ya Jamii (CHF) ndio unaoitia hasara kubwa serikali kwa kulipia matibabu hata kwa watu wasiohusika, tofauti na mifuko mingine ya Bima ya Afya, hususan ya binafsi.

Katika sekta binafsi, kwa mujibu wa uchunguzi huo, kadi zinazotumika kwa wateja zina alama maalum ambayo ni lazima isome kwenye mashine na kwa baadhi ya kampuni hizo, mteja lazima athibitishwe kwa alama za vidole.

Ingawa utaratibu wa kampuni nyingi za binafsi kama Jubilee, AAR, Strategis na nyinginezo zinahudumia zaidi watumishi wa taasisi na makampuni huku gharama zao zikiwa juu, lakini usalama unaonekana kuwa mkubwa kuliko bima zinazotolewa na taasisi za umma.

Inaelezwa kwamba, ufisadi huo unafahamika na watendaji wa mfuko huo, lakini kwa miaka kadhaa sasa hawajafanya lolote kudhibiti hali hiyo, jambo ambalo linaleta taswira kwamba wapo vigogo wa mfuko wanaojinufaisha pia.

Ingawa vitambulisho vya sasa vinadaiwa kutengenezwa kwa ubora (kama vya upigaji kura) na kuwekewa alama tambuzi, lakini vingi ambavyo vilitolewa kabla havina alama hizo, jambo ambalo wataalamu wa teknolojia wanasema haviwezi kuwemo kwenye kanzidata husika.

“Kwa muda mrefu kumekuwepo na wito wa wadau kuutaka mfuko wa Bima ya Afya ya Taifa kuboresha vitambulisho vya wanachama wake ili kupambana na kughushi ambako kunaupotezea mapato mfuko na kuanza kutishia uwepo wake, lakini inaonekana wahusika wameweka pamba masikioni,” anasema Hassan Makange, mkazi wa jijini Dar es Salaam.

Hassan anasema kwamba, watu wanatibiwa kwa vitambulisho visivyo vya kwao na pia mfumo mzima hauko makini katika kudhibiti malipo endelevu, jambo ambalo linaigharimu serikali mabilioni ya fedha.

“Kwa mfano, baadhi ya watu wanaoripotiwa kuwa walilazwa wakati siyo kweli, na wale wenye magonjwa ya kudumu kama Kansa, Kisukari, Shinikizo la Damu na magonjwa ya figo, gharama zinajazwa kubwa sana na zinapelekwa serikalini!” anabainisha Hassan.

Kwa mujibu wa uchunguzi wa FikraPevu, tafiti kadhaa zimefanyika za kuweka mfumo bora utakaowezesha kufanya utambuzi sahihi wa wanachama wanapokwenda kupata huduma katika hospitali na maduka ya dawa na kuwawezesha watoa huduma walipwe kwa mujibu wa huduma sahihi walizotoa.

Hata hivyo, jitihada hizo zinadaiwa kuvurugwa na vitendo vyenye viashiria vya ufisadi.

Uchunguzi unaonyesha kwamba, tangu mwaka 2010 kumefanyika zaidi ya tafiti tano na watu kusafiri nje ya nchi kwa ajili ya kupata uzoefu, lakini jitihada zote zinadaiwa kuvurugwa na watu wa kitengo cha Tehama katika mfuko huo pamoja na vigogo wake ambao inadaiwa huenda wananufaika na udhaifu huo.

Taarifa za ndani ya NHIF zinaeleza kwamba, badala ya kutekeleza tafiti zilizofanyika huko nyuma, uongozi wa mfuko huo uliwapa tena kazi watu binafsi ambao wanadaiwa kuja na andiko ambalo kwa kiasi kikubwa linaakisi tafiti za awali zilizotumia mamilioni ya fedha za umma.

Katika andiko hilo, inaelezwa kwamba utekelezaji wa kutengeneza vitambulisho bora vya Bima ya Afya utagharimu zaidi ya Shs. bilioni 50 ambazo NHIF wanatakiwa wazitoe kwa Mamlaka ya Vitambulisho vya Taifa (NIDA).

“Mpango huu ulikuwa ukiasisiwa kwa siri na umakini mkubwa na pande tatu – Nida, NHIF na Wawezeshaji (majina yanahifadhiwa kwa sasa),” kinaeleza chanzo cha habari kutoka ndani ya NHIF.

Utengenezaji wa vitambulisho vipya vya NHIF unaofanywa na Nida unaelezwa kwenda kwa mwendu wa kinyonga ikilinganishwa na kasi iliyoonyeshwa na Tume ya Taifa ya Uchaguzi (NEC) ambayo pamoja na udhaifu uliojitokeza ukisababishwa na mambo ya kisiasa, lakini walifanikiwa kutoa vitambulisho vya wapiga kura ndani ya miezi mitano.

Hata hivyo, wadau wanahofu kwamba, vitambulisho vya NHIF vinaweza kutolewa kwa watu wasio raia kama ilivyoshuhudiwa kwa vitambulisho vya uraia, ambapo inaelezwa kwamba NIDA walitoa vitambulisho hivyo hata kwa wageni.

“Kama vitambulisho vya uraia vilitolewa mpaka kwa wageni, je, wakitoa vitambulisho vya NHIF kwa wasio raia si utakuwa mzigo mkubwa kwa serikali,” wanahoji baadhi ya wananchi.

Habari za ndani ya NHIF zinaeleza kwamba, suala la wateja kughushi vitambulisho (kutumia kwa watu wasiostahili) wanalijua na wanalifanyia kazi, ingawa haijulikani tatizo hilo litakoma lini.

“Watu wengi wamekuwa wakitumia kadi moja kwa familia nzima na  kusababisha hasara kubwa,” kinaeleza chanzo kimoja kutoka ndani ya mfuko huo.

Mwaka 2016, Mkurugenzi wa Masoko na Utafiti wa NHIF, Raphael Mwamoto, akitoa mada kwenye kongamano la wahariri na wanahabari lililofanyika kwenye Chuo cha Ualimu Mtwara, alisema mfuko huo ungebadili utaratibu wa wategemezi wanne wa wanufaika wa bima hiyo baada ya kuwapo kwa wizi usiothimilika na matumizi mabaya vinavyotishia uhai wa mfuko.

Kutokana na hali hiyo, sasa wategemezi wa mnufaika wa bima yao watakuwa ni mwenza wa mhusika, watoto na wazazi wake, na siyo mtu mwingine yeyote.

“Kumekuwapo na wizi kwa kiwango kilichokithiri, usiothimilika. Licha ya wizi kumekuwapo na matumizi ya huduma yasiyo sahihi yaliyokithiri. Hali hii haiwezi kuvumilika tena kwa sababu yanatishia uhai wa mfuko,” alisema Mwamoto.

Alisema kumekuwapo na matumizi mabaya ya utegemezi kiasi kwamba baadhi ya wanufaika wanauza nafasi hizo, na hivyo kusababisha hasara.

Akitoa mfano wa ukubwa wa tatizo hilo, alisema endapo mtu asiye mnufaika wa bima ya afya, akaweza kutumia kadi ya mwanachama kwa ugonjwa wa figo, malipo yake ni kiasi cha Shs. 6 milioni kwa mwezi.

Ilitolewa mifano ya mtu aliyepewa kadi ya mnufaika na kutaka kuitumia kupata huduma za matibabu ya saratani na kama angefanikiwa, mfuko ungepata hasara ya Shs. 8 milioni na mwingine ni mwanachama aliyekuwa amefariki na kugundulika kutumia jina lisilo lake, na kama lisingebainika hilo, NHIF ingelipa Shs. milioni 15.

Alisema wizi na matumizi hayo mabaya yanafanyika katika ngazi mbili; ngazi ya mwanachama kwa kadi yake kutumika vibaya kujipatia huduma au asiyestahili kutumia kadi hiyo ya mwanachama kupata huduma.

Hata hivyo, uchunguzi wa FikraPevu umebaini vilevile kwamba, ngazi nyingine ya wizi huo ni mtoa huduma kushiriki katika wizi na matumizi yasiyo sahihi kwa huduma kwa kudai malipo kwa huduma ambazo hakuzitoa au kuweka malipo makubwa tofauti na huduma iliyotolewa.

Mfuko wa Taifa wa Bima ya Afya (NHIF) ulianzishwa rasmi mwaka 2001 kama njia mojawapo ya serikali kutekeleza mpango wa afya kwa wote, ambao unaendana pia na Dira ya Taifa ya Maendeleo kuelekea mwaka 2025 pamoja na Malengo Endelevu ya Dunia (SDG), hususan lengo namba tatu linahusu ‘afya njema na ustawi’.

NHIF inakwenda sambamba na Mfuko wa Afya ya Jamii (CHF), ambao unatumiwa zaidi vijijini na unawafaa wananchi kwa matumizi ya kaya.

Mfuko huo unaendeshwa kwa fedha za wanachama, ambapo wapo waajiriwa wanaolipa kwa kukatwa 3% ya mishahara yao huku 3% nyingine ikichangwa na mwajiri, lakini wapo ambao wanalipa kwa uchangiaji maalum, ambapo kima cha chini ni karibu Shs. 79,000 kwa mwaka.

Wateja wa mfuko huo wanapata huduma katika Hospitali za taifa za rufaa, hospitali za rufaa za mikoa, hospitali za wilaya, teule, vituo vya afya pamoja na zahanati ambazo zimesajiliwa na mfuko huo, zikiwemo za umma na binafsi.

Aidha, baadhi ya maduka ya dawa na vituo vya kupimia au kuchunguza magonjwa (laboratories) vimesajiliwa kwenye utoaji huduma kwa wanachama wa mfuko huo.

Kwa sasa Serikali inajiandaa kufanya marekebisho ya Sheria ya Bima ya Afya kwa lengo la kuhakikisha kila kaya nchini inakuwa mwanachama wa mfuko huo na kutekeleza mpango wa afya kwa wote.

Utaratibu wa kujiunga na Mfuko wa Afya ya Jamii ni kwa kujiunga kama kaya, mtu binafsi au vikundi na kupatiwa kadi ya uanachama ambapo kila kaya inatakiwa kuchangia kiasi kitakachokubalika kwa mwaka.

Hadi kufikia Septemba 2016, NHIF imekuwa na ongezeko la wanufaika kwa asilimia 8 ambayo imefanya kuwa na jumla ya wanufaika 3,528,449 huku CHF ikiwa na ongezeko la asilimia 34 ambayo imefanya wanufaika wafikie 9,333,978.

Jumla ya wanufaika wa mifuko hiyo miwili hadi kipindi hicho ni 12,862,427, ambao wanaweza kutibiwa katika vituo takriban 6,439 vilivyosajiliwa na NHIF.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Afya

Watumishi wa afya 200 kupatiwa mafunzo ya utoaji dawa ya usingizi kuokoa maisha wajawazito

Published

on

Kufuatia upungufu wa wataalamu wa dawa za usingizi (anaesthesia), serikali itatoa mafunzo ya dawa za usingizi kwa watumishi wa afya 200 katika vituo vya afya vya upasuaji wa dharura kwa akina mama wajawazito.

Hatua hiyo inakuja ikiwa imepita miezi 6 baada ya Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi Muhimbili (MUHAS) kutangaza kuanza kutoa shahada ya dawa ya usingizi (Bsc. Anaesthesia Nursing).

Katika taarifa iliyotolewa na Kitengo cha Mawasiliano serikalini cha Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto, inaeleza kuwa mafunzo hayo yatatolewa sambamba na uboreshaji wa huduma ya upasuaji wa dharura kwa wajawazito ili kuokoa maisha ya wanawake na watoto ambao hufariki kwa kosa huduma muhimu za uzazi kwenye vituo vya afya.

“Mkakati wa kuhakikisha huduma za afya kwa akina mama wajawazito zinakuwa salama na uhakika kwa kuandaa rasilimali watu, miundombinu ya majengo na vifaa vitakavyowezesha huduma hizi ikiwemo upasuaji wa dharura kwa akina mama wajawazito wakati wa kujifungua,” imeeleza taarifa hiyo.

Kwa mujibu wa takwimu za Wizara ya Afya, vifo 556 vitokanavyo na uzazi kwa kila viumbe hai 100,000 huripotiwa kila mwaka katika maeneo mbalimbali nchini. Maana yake ni kwamba watoto na wajawazito hufariki hasa wakati wa mama akijifungua.

Aidha, serikali itaboresha vituo vya afya 288 vya serikali vilivyopo nchini ili kuviwezesha kutoa huduma ya dharura ya upasuaji kwa wajawazito ambapo waaguzi katika vituo hivyo watapatiwa mafunzo ya dawa za usingizi ili kuokoa maisha ya akina mama na watoto wachanga.

Utekelezaji wa mafunzo hayo ni matokeo ya ushirikiano wa Wizara ya Afya na Mfuko wa Pamoja wa Afya ambapo zaidi ya sh1,079 bilioni zimepatikana kufakisha mafunzo hayo ya dawa ya usingizi kwa wauguzi na matabibu waliopo kwenye vtuo vya afya nchini.

“Fedha hizo zitasomesha watumishi wapatao 200, kati ya watumishi hao 100 watapata mafunzo yao katika Hospitali ya Taifa Muhimbili na MOI, watumishi 50 watafanya mafunzo katika hospitali ya KCMC, na 50 watafanya mafunzo hayo kwenye hospitali ya Bugando,” imefafanua taarifa ya wizara.

Lengo la serikali ni kuhakikisha ifikapo 2019 na kabla ya 2020 vituo vyote vya afya vinavyomilikiwa na serikali vinakuwa na watumishi maalum wa kutoa huduma ya dawa ya usingizi kwaajili ya wapasuaji wasiopungua wawili kwa kila kituo.

Mafunzo hayo ya mwaka mmoja ni mpito wakati serikali ikiendelea kukamilisha taratibu za kurasimisha utoaji wa shahada ya kwanza ya kutoa dawa ya usingizi katika Chuo cha MUHAS katka mwaka huu wa 2018/2019.

Hali halisi ya huduma ya dawa za usingizi nchini
Takwimu za wizara ya Afya zinaonyesha kuwa kuna upungufu mkubwa wa madaktari wenye utaalamu wa kutoa dawa ya usingizi hasa wakati wa huduma ya upasuaji ambapo kwa sasa waliopo ni asilimia 1.2 tu ya mahitaji yote.

Ili kuweza kukidhi mahitaji yote ya huduma hiyo wanahitajika madaktari 2000, lakini waliopo sasa ni madaktari 30 pekee.

Kufuatia changamoto hiyo Januari 31, mwaka huu wadau mbalimbali wa afya na elimu walikutana na kujadili namna ya kuondoa changamoto hiyo na kupendekeza mtaala utakaotumika kufundishia kozi ya Aesthesia kabla ya kuupeleka kwa Tume ya Vyuo Vikuu Nchini (TCU).

” Ni kweli kumekuwepo kwa changamoto hiyo ya watalaamu wa dawa hizo lakini sasa mpango huu ukikamilika maana yake tutaongeza idadi ya madaktari kamili maana hawa waliopo wengi ni wale ambao wamesoma kozi kwa mwaka mmoja au miwili.

” Mafunzo yakianza kutolewa hapa chuoni Muhimbili wataweza kuchukua wanafunzi 200, Bugando 50 na KCMC 50 jambo ambalo litaongeza idadi kubwa ya watalaamu ili kuweza kufikia lengo letu la kuwa na wataalamu 2000 nchi nzima,” alinukuliwa Katibu Mkuu wa Wizara ya Afya, Jinsia, Wazee na Watoto, Dk Mpoki Ulisubisya.

Continue Reading

Afya

Vyakula hivi vitakulinda dhidi ya athari za kiafya za uchafuzi wa hewa

Published

on

Tunaishi katika ulimwengu unaokabiliwa na athari kubwa za mabadiliko ya hali ya hewa. Moja ya athari hizo ni kuongezeka kwa joto na kupungua kwa mvua katika maeneo mbalimbali. Athari hizi zinagusa moja kwa moja afya ya binadamu.

Ripoti ya mabadiliko ya hali ya hewa ya mwaka 2017 imeonesha kuwa kuongezeka kwa joto kunaathiri afya ya binadamu kwa kiasi kikubwa. Ripoti hiyo inatoka kundi la vyuo mbalimbali na mashirika tofauti ya Umoja wa Mataifa inasema watu wengi wanaathirika na joto pamoja na mlo hafifu sambamba na kusambaa kwa magonjwa.

Moja ya kisababishi cha mabadiliko ya hali ya hewa ni uchafuzi wa anga. Uchafuzi wa anga ni kuchanganyika kwa hewa asili katika anga na vitu kama vile moshi, majivu, gesi za kemikali katika hali na kiwango ambacho huathiri sifa ya hewa na kusababisha madhara kwa binadamu na viumbe vingine.

Baadhi ya vitu na vitendo huathiri vibaya anga letu. Baadhi ya vitu hivyo ni kama gesi na moshi unaotoka kwenye viwanda, moshi kutoka kwenye magari, marashi, dawa ya kuuwa wadudu shambani na kadhalika.

Lakini umewahi kujiuliza kuwa aina ya chakula unachokula kinaweza kukusaidia kukabiliana na athari za kiafya zinazotokana na uchafuzi wa hewa?

Wanasayansi katika utafiti wao uliotolewa hivi karibuni, wanaeleza ulaji wa chakula cha Mediterania ( Mediterranean diet) chenye matunda mengi, mbogamboga, nafaka isiyokobolewa, samaki, maharage jamii ya soya, mafuta ya mizeituni na mayai yanaweza kuwalinda watu dhidi ya athari za afya zinazotokana na uchafuzi wa hewa.

Wanasayansi hao kutoka Shule kuu ya Udaktari ya NYU ya Marekani, walichambua data za watu takribani 550,000 wenye wastani wa umri wa miaka 62 kwa miaka zaidi ya 17 ambapo waliwapanga watu hao kwenye makundi kulingana na ulaji wao unaoendana na chakula cha Mediterania na kulinganisha na muda waliokaa kwenye hewa iliyochafuliwa.

Walibaini kuwa watu ambao walizingatia kula vyakula vilivyotajwa hapo juu walikuwa na uwezekano mkubwa wa kuepuka magonjwa na vifo vinavyotokana na uchafuzi wa hali ya hewa. Magonjwa hayo ni yale ya mfumo wa upumuaji, moyo na kansa.

                                   Vyakula  jamii ya Mediterania

Vyakula hivyo jamii ya Mediterania vina uwezo mkubwa wa kukabiliana na vimelea vya maambukizi ya magonjwa kwa mtu ambaye atazingatia kwa usahihi kutumia katika maisha yake.

Uchafuzi wa hewa unasababisha athari mbaya za kiafya kupitia hewa ukaa na mlo wa Mediterania una virutubisho muhimu kupambana na vimelea vya magonjwa,” anasema Mwandishi Mtafiti wa utafiti huo, Chris Lim wa Chuo cha NYU.

Lim anasema vyakula vya aina nyingine vinaweza kusaidia kukabiliana na athari hiyo. “Nilipoangalia kila mchanganyiko wa chakula cha Mediterania, kina matunda, mbogamboga na mafuta yanayoweza kupambana na athari za hewa chafu,” anasema.

Utafiti kuhusu ulaji kama unaweza kuzuia athari za kiafya za uchafuzi wa hewa bado haujahakikiwa na kukubalika kisayansi. Lakini utafiti huo sio wa kwanza kutafuta uhusiano wa mlo na athari za kiafya za uchafuzi wa hali ya hewa.

Wakala wa Uhifadhi wa Mazingira wa Marekani (U.S. Environmental Protection Agency (EPA)) unatafiti kama mlo unaweza kumlinda mtu dhidi ya athari za uchafuzi wa mazingira. Pia wanatafiti ili kujiridhisha kama virutubisho hivyo vinaweza kutumika badala ya dawa za kitabibu na kwa kiasi gani mtu anatakiwa apate virutubisho hivyo kumhakikishia usalama dhidi ya uchafuzi huo.

Hata hivyo, bado watu wanashauriwa kutumia zaidi matunda na mbogamboga kwenye milo yao ya kila siku ili kupata faida mbalimbali za kiafya.

Continue Reading

Afya

Ulaji mbaya wa chakula watajwa kusababisha kansa ya matiti kwa wanawake

Published

on

Thamani ya maisha haiko kwenye muonekano wa mtu na vitu vinavyomzunguka bali kwenye chakula anachokula kila siku ili kuwa na afya njema. Lakini umewahi kujiuliza, chakula kinawezaje kupunguza uwezekano wa kufa kutokana na magonjwa ikiwemo kansa?

Utafiti mpya uliofanyika huko Marekani umebaini kuwa kwa sehemu mlo kamili unaweza kupunguza hatari ya kufa kwa kansa.

Mtafiti Dk. Rowan Chlebowski wa Kituo cha Taifa cha Uuguzi cha City of Hope na wenzake walichambua takwimu za wanawake 48,000 waliosajiliwa katika mpango wa Afya ya Mwanamke unaoratibiwa katika vituo 40 nchini Marekani.

Awali wanawake wote walipata vipimo na hakuna aliyegundulika kuwa na kansa ya matiti lakini 20,000 kati yao walishauriwa kubadilisha mlo na kupunguza ulaji wa mafuta kwa asilimia 20 katika milo yao ya kila siku.

Pia waliambiwa wale zaidi matunda, mbogamboga na nafaka zisizokobolewa. Wanawake wengine hawakupewa maelekezo yoyote ya kuzingatia mlo kamili lakini walifundishwa kuhusu lishe nzuri na mlo wenye afya.

Baada ya miaka nane ya kuwafuatilia wanawake hao, watafiti hao waliangalia idadi ya kansa ambazo wanawake hao walitibiwa na zile ambazo zilisababisha vifo. Walibaini kuwa wanawake ambao walitumia kiasi kidogo cha mafuta walikuwa na hatari ndogo ya kufa kwa kansa ya matiti kwa asilimia 22, ukilinganisha na wanawake wengine.

Pia wanawake hao walipunguza kwa asilimia 24 hatari ya kufa kwa kansa zingine ikiwemo kwa 38%  magonjwa ya moyo ikilinganishwa na wanawake wa kundi ambalo walipata elimu ya mlo.

“Tunachokiona ni matokeo halisi,” anasema Dk. Chlebowski. Tafiti za awali ziliangalia madhara kabla ya uchunguzi wa kansa, lakini utafiti huu ulichambua kwa kiasi gani mlo unaweza kumuathiri mtu baada ya uchunguzi.

“Tulichobaini ni kuwa ushauri wa mlo baada ya uchunguzi wa kansa ya matiti ulikuwa muhimu kuliko kabla ya uchunguzi.”

                        Ulaji wa matunda na mboga unasaidia kupunguza hatari ya kupata kansa

Hata hivyo, utafiti huo ulibaini kuwa wanawake ambao wanazingatia kutumia kiasi kidogo cha mafuta katika maisha yao wana nafasi kubwa ya kuepuka kansa ya matiti.

Kutokana na idadi ya watu walioshirikishwa kwenye utafiti huo, Dkt. Chlebowski anasema wazo la kuhusisha mlo katika programu ya matibabu lilikuwa ni muhimu ili kupata matokeo chanya katika kukabiliana na kansa ya matiti kwa wanawake.

Watafiti hao wanaendelea na uchunguzi ili kufahamu kama ulaji wa chakula unaweza kuwa sehemu ya matibabu ya kansa ya matiti. “Inahamasisha kwasababu tunajaribu kuziba pengo kati ya mtindo wa maisha na mchakato wa kibaiolojia uliopo nyuma ya ugonjwa huo.”

 

Kansa ya matiti

Saratani ya matiti ni ugonjwa ambao huwapata wanawake na unatokana na athari za chembe ndogo ama seli kwenye matiti na matokeo yake ni kwamba hubadili mfumo wa kawaida wa kukua na kuongezeka.

Mabadiliko haya huanza polepole na yanaweza yakachukua muda mrefu hadi mtu kuweza kujua kama ana matatizo hayo. Ikiwa katika hatua hizo za mwanzo kwa kawaida huwa hakuna maumivu jambo hilo ni moja ya mambo ambayo huchangia baadhi ya wagonjwa kubaini tatizo hilo wakati tayari limekomaa.

Ni kutokana na sababu hizo, wanawake hutakiwa kuchunguza afya zao mara kwa mara kwasababu ugonjwa huweza kutibiwa kirahisi iwapo utabainika mapema.

Miongoni mwa dalili za saratani ya matiti ni uvimbe kwenye matiti ama makwapani. Titi kubadilika kiumbo, titi kutoa majimaji yaliyochanganyika na damu ama chuchu kuingia ndani.

Zipo aina mbalimbali za tiba na mojawapo ni upasuaji. Upasuaji huu kwa kawaida hufanywa katika hatua za mwanzo. Njia nyingine ni tiba ya mionzi au kupewa dawa. Jambo la kukumbukwa ni kwamba ugonjwa huu unaweza kusababisha kifo iwapo hautabainika mapema na kupatiwa tiba mwafaka.

Njia ambayo mtu aweza kujilinda asiathirike na saratani hii ya matiti ni kujichunguza mara kwa mara ili kubaini mapema na kupatiwa dawa.

Mwanamke anapaswa kuchunguzwa mara moja kwa mwaka ili kuona kama ameathirika na ugonjwa huo au la.

Continue Reading

Muhimu Kusoma

Copyright © 2020 FikraPevu.com